DOLAR 0,0000
EURO 0,0000
STERLIN 0,0000
ALTIN 000,00
BİST 00.000
Bayram Ali KAVALCI
Bayram Ali KAVALCI
Giriş Tarihi : 01-03-2021 14:17

RİZE’NİN KURTULUŞU KUTLU OLSUN

2 Mart 1918 Rize’nin kurtuluşu. Rize ilinin adı ile ilgili olarak değişik görüşler ileri sürülmüştür; Yunanca pirinç anlamına gelen Rhisos, Rumca ‘da "RIZA" olarak dağ eteği anlamında kullanılmıştır. Osmanlıca ‘da ise "RİZE" ufak kırıntı, döküntü anlamındadır. Ayrıca Erzincan'ın Sakalar dönemindeki "Eriza" olan adının başındaki "e" sesinin düşmesi ile adaş olarak Rize için de kullanıldığı ifade edilmektedir.

Rize ili ve çevresinin bilinen ilk hakim ahalisi, bitişken dilli ve Asya kökenli kavimlerdir. Bunlar Rize ve çevresinde tarım ve hayvancılıkla geçinen yerleşik topluluklarıdır. Bu topluluklardan "KULKU-KULKHA"ların adına, Erzurum yöresini kendi ülkesinin topraklarına katan URARTU kralı II. SARDUR (M.Ö. 765-735) 'un Çıldır gölünün güneyinde Taşköprü köyünün üstündeki kayalıklara kazdırdığı çivi yazılı kitabede rastlanmıştır.

M.Ö. 2000'lerde Kafkas dağları ile Karadeniz'in kuzeyinde yaşayan Kimmerler'in Ülkesi, M.Ö. 720 yıllarında Sakalar tarafından işgal edildi. Kimmerler'in Azak denizi ile Kafkaslar arasında yaşayan kolu, Sakalar'ın baskısı ile M.Ö. 714 yıllarında yurtlarını bırakarak Aras ve Çoruh nehri boylarınca yayıldılar. Kimmerler'in bu ilk göçleri, en eski destani Gürcistan tarihi olan "Kartlis-Çkhovrebe"dakartli (Gürcistan) ve komşularını esarete aldıkları ilk seferi diye anılmaktadır. Daha sonraları Kızılırmak ve Adana Bölgesine kadar hakim olan Kimmerler'den, Trabzon-Bayburt arasındaki Kemer dağı, Rize Çayeli İlçesi çıkışındaki Kemer köyü, Kızılırmak boyundaki Gemerek ile Kars'ın doğusunda yer alan Ümrü gibi coğrafya adları günümüze kadar gelmiştir.

Aşağı Tuna ve Karpatlara kadar Doğu Avrupa'ya hakim olan Sakalar M.Ö. 680 yılında kendilerine itaat etmeyen son Kimmerler'i de yenerek Azerbaycan ve Gürcistan'a yayıldılar. Saka Kralı MADOVA'nın M.Ö. 626'da Medler'ce hile ile öldürülmesi üzerine Heredot'un andığı "Asya'da 28 yıl süren Sakaların hâkimiyetleri" sona erdi.

Saka göçleri sırasında, Aşağı Çoruh ve Rize-Batum arasına "Kalaç" adlı bir Türk boyu yerleşmiştir. Bu boyun yerleştiği bölgeye, M.S. 150 yıllarında yazılan PTOLEMEUS'un coğrafyasında Kalarzen, Gürcü kaynaklarda ise Klarc-et (=Klarç yurdu) denmektedir. Batom-Rize arasında güneyden Karadeniz'e esen sıcak rüzgarlar hala "Kalaş yeli" olarak anılmaktadır. Ayrıca Rize yöresindeki Türkmen/Oğuz topluluğu içinde yer alan Askur Boyunun Rize'nin doğusundaki Askoroz çayı diye bilinen çaya adını vermiş olması gerektir. Yine Sakaların Horosan kolunun gelen Arşaklar ve Balkarlar Bayburt çevresi Çoruh vadisi boyunca yerleşmişlerdir. Bu yüzden Bayburt ve İspir'in kuzeyindeki sıra dağlara günümüze kadar ve hece kaymasıyla "Balkal" ve buradan güneye doğru esen yağmur getiren rüzgâra da "Balkal yeli" denile gelmektedir. Rize'de Hemşinlilerin en güzel yaylaları Baykal dağlarındadır.

​ ​M.Ö. 5. Yüzyılda Karadeniz'in kuzeyini gezen Herodot sakaların "Alazon" (+Alazlar) boyundan söz eder. M.S. 23-79 yılları arasında yaşayan Romalı PİLİNUS aynı yörede "Laz'lar" (Laz'oi) adlı bir kavim yaşadığını bildirir. 131 yılında Karadeniz kıyılarını gemi ile dolaşan Romalı ARRİANOS, Karadeniz'in doğusunda hakim olan Lazlardan bahseder.Rize, M.S. 10-395 yılları arasında Roma, 395 yılından itibaren de Bizans hakimiyeti altında yer almıştır.

Sakaların Kars, Iğdır kesimine yakın Gökçegöl ile Alagez dağı arasında yaşayan bir boyu olan Amadunuler 626 yılında İranlıların baskısından kurtulmak için Boy Beyleri Hamam'ın öncülüğünde Çoruh ırmağını aşıp Rize'nin Dampur adlı ıssız yerini şenlendirerek ve bu yöreye HAMAM-A ŞEN (Hamamın şenliği) adını vererek yerleşip yurt tuttular. Bu yöreye bu gün Hemşin denmektedir. 646 yılında yöre Araplar tarafından vergiye bağlanmış olup 737 yılında da kısa bir süre Araplar'ın eline geçmiştir.

XI. Yüzyıldan itibaren Rize'ye Türkmenlerin akınları yoğunlaşır. 1071 Malazgirt zaferi ile birlikte Bizans'tan feth edilen bölgelerde Türk emirlikleri kurulurken, Erzurum-Saltukluları da Çoruh nehri boyları ile birlikte Rize bölgesini hudutları içine aldılar. Alpaslanoğlu Sultan Melikşahın emirlerinden Ebu Yakup ile Emir İsa Böri adındaki Komutanlar 24 Haziran 1080 Posof-Kol zaferi ile Apkaz-Gürcistan krallığını yenerek Giresun'un batısına kadar olan Doğu Karadeniz bölgesinde Bizans'ın Hakimiyetine son verdiler. Böylelikle Büyük Selçukluların yükselme devrinde tüm Anadolu ile birlikte Rize de Selçukluların hakimiyetine girmiştir.

Bu gelişmelerden sonra 100 bin nüfuslu Çepni'ler ile Kürtünler Doğu Karadeniz kıyılarına ve Rize'nin İkizdere kesimine yerleştirildiler. 1098 yılında Danışmenlilerin yöreye kısa bir dönem hâkimiyetleri söz konusudur. Ancak Haçlı seferleri yüzünden canlanan Bizanslar, 1098'de Trabzon ve Rize kesimini EmirüssevahilSülübey'den aldılar. Çoruh vadisinde yerleşmiş olan Kıpçak boyundan Kubasar ailesi ve taraftarları 1195 tarihinde doğudan yeni-Kıpçakların gelişinden rahatsız olarak Bizans idaresindeki Rize ve Trabzon bölgesine gelip yerleşmişlerdir. İkizdere ve Sürmene'deki 60 aileden çok Kumbasar oymağı, bunların torunlarıdır. IV. Haçlı seferinde Frenklerin İstanbul'u işgali üzerine baskıdan kaçan KOMMENLER soyu, 1204 yılında Rize'yi de içine alan TRABZON PONTOS RUM imparatorluğunu kurmuşlardır.

Trabzon Rumları, 1456 yılından itibaren Osmanlı devletine vergi vermeye başlamış, 1461 yılında Trabzon'u feth eden Fatih Sultan Mehmet 1470 yılında Ali Paşa ismindeki Komutan tarafından Rize ve çevresi Türk egemenliği altına alınmıştır. Böylece Anadolu Türk birliğine katılan Rize bölgesine, 1461 yılı ve sonrasında Çoruh, Amasya, Samsun ve Tokat'tan; 1466 yılında yıkılan Karamanoğlu Beyliği bir daha canlanmasın diye Konya yöresinden; 1501 yılında Şil Şah İsmail'in yıktığı Sünni Akkoyunlulardan Tebriz ve öteki bölgelerden kaçanlardan; 1515 yılında Dulkadırli beyliği kaldırılınca Mara-Elbistan Türkmenleri Trabzon ve Rize yöresine yerleştirildiler. Yavuz Selim devrinde Trabzon'un doğusundaki dirliklerden bazıları ünlü Oğuz boyu Çepniler'in elinde idi. Fakat Çepnilerin Trabzon'un doğusundaki yerlere ve bilhassa Rize bölgesinde yerleşmeleri sonraki yüzyıllarda olmuştur. Gerçekten Çepniler karada ve denizde yiğitçe mücadele vererek oralarda kalabalık topluluklar halinde yurt tutmuşlardır. Bilhassa Rize şehri ve bölgesinde Çepniler yoğun bir şekilde yerleşmişlerdir. Şimdi Rize şehri ve bölgesinde sadece Türkçe konuşulmasının sebebi bu yoğun Çepni yerleşmesidir. Zamanımızda Rize bölgesindeki köylerde Çepni adlı ailelere rastlandığı gibi, Çepni bu yörede "yiğit" , "gözü pek", "cesur ve çetin", adam manasına geliyor.

Yavuz Sultan Selim'in sancak beyliği sırasında Annesi Gülbahar Hatun Sultan Rize'ye gelerek kendi adı ile anılan camii yaptırmıştır.19. Yüzyılın başlarından itibaren Rize'de Tuzcuoğullarının isyanı değişik tarihlerde birkaç kez tekrarlanmıştır. 1834 yılında bu isyanlara son verilerek Tuzcuoğulları Rumeli de iskan edilmişlerdir.Rize, 1867 Vilayet Nizamnamesine göre Trabzon Vilayetinin merkez sancağının 6 kazasından biri durumundadır. 1877 yılında merkez sancağa bağlı nahiye olmuştur. 1877-1878 Osmanlı Rus savaşının ardından Lazistan sancağı kurulunca Rize hem kaza, hem de bu sancağın merkezi oldu. Birinci Cihan savaşında 9 Mart 1916 tarihinde Rize, Rusların işgaline uğramış, 2 Mart 1918 de bağımsızlığına kavuşmuştur. Kaynak, Rize tarihi-bayramalikavalci@gmail.com

 

NELER SÖYLENDİ?
@
Bayram Ali KAVALCI

Bayram Ali KAVALCI

DİĞER YAZILARI İNGİLİZ CASUSUNUN İTİRAFLARI 14-04-2021 22:55 Hoş Geldin Ramazan 12-04-2021 17:45 GÜNÜN TARİHİN’DE MİMAR SİNAN 09-04-2021 15:30 BERÂT GECESİ 25-03-2021 13:27 GENÇLERİN İNTERNET DÜNYASI 15-03-2021 18:05 MİRAÇ KANDİLİ 09-03-2021 14:59 AMELLER NİYETLERE GÖREDİR 04-03-2021 17:52 MALCOLM X TARİHİ SÖZLERİ 03-03-2021 12:08 RİZE’NİN KURTULUŞU KUTLU OLSUN 01-03-2021 14:17 BİR GENÇLİK SORUNU OLARAK İLETİŞİM MEKANİZMALARI 18-02-2021 15:43 GÜZEL AHLAKLI GENÇ 04-02-2021 14:11 BİR GENÇLİK SORUNU OLARAK İLETİŞİM MEKANİZMALARI 21-01-2021 18:30 BAŞARININ SIRRI 18-01-2021 17:15 AİLE HUZURU 06-01-2021 17:05 VEFATININ 60. YILINDA TÜRK GİBİ GÜÇLÜ YAŞAR DOĞU 04-01-2021 19:42 17 ARALIK HZ. MEVLANA’NIN VEFATI 16-12-2020 20:49 “İnsanlık İçin” 15-12-2020 12:21 ÇAY BİTKİSİNİN YETİŞME KOŞULLARI 04-12-2020 17:40 AZINLIKLARIN GEÇMİŞ İHANETLERİ 01-12-2020 16:15 YAŞLILARDA VE ÇOCUKLARDA SOĞUĞA DİKKAT 23-11-2020 17:08 YAŞLILIK HAYATTAN KOPMA DEĞİLDİR 12-11-2020 13:50 BAŞKALARINI DÜŞÜNMEK 04-11-2020 14:37 MATBAANIN BULUNUŞU VE TÜRKLER 02-11-2020 19:27 MADDE BAĞIMLILIĞI 29-10-2020 14:03 TARİHTE 1950-1960 ADNAN MENDERES DÖNEMİ 19-10-2020 19:46 DÜNYA KADIN ÇİFTÇİLER GÜNÜ KUTLU OLSUN 15-10-2020 20:08  ANNEMİN VEFATI VE YAŞLILARIMIZA SAYGI 14-10-2020 20:25 ÇATIRDAYAN KOMŞULUK İLİŞKİLERİ NASIL OLMALI? 13-10-2020 14:18 “İNSANIN DOĞDUĞU YER MEMLEKETİ, HİZMET VERDİĞİ YER İSE KUTSALIDIR.” 10-10-2020 18:11 SAĞLIĞIMIZ İÇİN TEREYAĞI VE MARGARİNİN FARKI 05-10-2020 20:29 TÜRK MİLLİYETÇİLİĞİ VE OSMANLI DEVLET BÜYÜKLERİ 02-10-2020 20:24 İSLAMİYET ve İLERİCİLİK 28-09-2020 18:32 HEPİMİZİN İHTİYAÇ DUYACAĞI PRATİK BİLGİLER 21-09-2020 11:44 YENİ NESİL GENÇLERİMİZE ALTIN ÖĞÜTLER 01-09-2020 20:56 YIL 1926 RİZE MEBUSU EKREM BEY’İN İŞGÜZARLIĞI 27-08-2020 11:03 HERKESİN GÖRMEK İSTEDİĞİ GÖBEKLİTEPE 10-08-2020 22:16 KURBAN BAYRAMI BAŞLIYOR 29-07-2020 14:00 ALKOL TÜKETMEK HANGİ ORGANLARI ETKİLER 20-07-2020 21:25 AY’DA EKİLEN BİTKİ TOHUMU FİLİZ VERDİ 06-07-2020 14:14 MEZHEPLER VE MEZHEP İMAMI 02-07-2020 15:59 Turkiyenin yeni silahları 24-06-2020 13:07 ALKOL TÜKETMEK HANGİ ORGANLARI ETKİLER 17-06-2020 17:12 BAŞA GELEN ÇEKİLİR 28-04-2020 18:35 BİR MUSİBET BİN NASİHATTEN EVLADIR! 13-04-2020 18:27 EVDE GÜNDEM TÜRKİYE'NİN VE RİZE'NİN SAĞLIĞI 06-04-2020 18:26 SAĞLIK VE HASTALIK İLE İLGİLİ AYETLER 22-03-2020 04:24 AİLELER VE OKUL GÜVENLİĞİ 27-02-2020 09:59 RİZE'NİN GEÇMİŞİNDEKİ EKONOMİK HAYAT VE ÇAYCILIĞIN GELİŞMESİ 24-02-2020 15:10 RİZE'DE OKUYAN ÜNİVERSİTE GENÇLİĞİNE RİZEMİZİ İYİ TANITALIM 15-02-2020 19:40 KARADENİZ’E TREN YOLU OVİT TÜNELİ GÜZERGAHİNİ TAKİP ETMELİDİR 07-02-2020 16:32 BİR BAŞARI HİKAYESİ 30-01-2020 00:37 TÜRKİYE, UÇAK PARÇALARI ÜRETEN BİR ÜLKE KONUMUNDA 23-01-2020 20:24 RİZE'MİZ YAŞANABİLİR HUZURLU VE TERÖRÜN OLMADIĞI BİR ŞEHİR 20-01-2020 19:57 KARADENİZ’E TREN YOLU OVİT TÜNELİ GÜZERGAHİNİ TAKİP ETMELİDİR 20-12-2019 00:45 11 KASIM 1918 BİRİNCİ DÜNYA SAVAŞI 13-11-2019 01:23 ERZURUM MUHAREBESİNİN YILDÖNÜMÜ 07-11-2019 16:29 PARKİNSON VE ALZHEİMER HASTALIĞI NEDİR? 26-10-2019 13:25 İDEALİST ÖĞRETMENİN ÖZELLİKLERİ 19-10-2019 11:26 EN KIYMETLİ DEĞERLERİMİZ YAŞLILARLA DOĞRU İLETİŞİM 16-10-2019 21:13
NAMAZ VAKİTLERİ
PUAN DURUMU
Gazete Manşetleri