Aktüel
Giriş Tarihi : 02-08-2020 12:18   Güncelleme : 02-08-2020 12:18

Cumhuriyet nedir? Cumhuriyet rejimi ve Türkiye'de cumhuriyetin nitelikleri

Cumhuriyet rejiminde halk bağımsızdır. Yöneticilerini de bağımsız ve kanunlara uygun şekilde seçme hakkına sahiptir. Halkın yönetici olma hürriyeti de olduğu için seçilme hakkı da sabittir. Dünyadaki cumhuriyet ile yönetilen her ülkede olduğu gibi, Türkiye'de de cumhuriyetin özgün nitelikleri vardır. Peki cumhuriyet nedir? Türkiye'de cumhuriyet ne zaman ilan edilmiştir? Türkiye'de cumhuriyetin nitelikleri nelerdir?

Cumhuriyet nedir? Cumhuriyet rejimi ve Türkiye'de cumhuriyetin nitelikleri

Cumhuriyet, bir milletin kendi bağımsızlığına sahip olmasını sağlayan siyasi rejimdir. Cumhuriyet rejiminde halk bağımsızdır, yöneticilerini de bağımsız şekilde ve mutlaka kanunlara da uygun şekilde seçme hakkına sahiptir. Yani iktidar halkın seçimine göre şekillenir ve yine halkın seçimiyle değişebilir. İktidarın halk tarafından değiştirilebilir olması cumhuriyetin rejiminin en dikkat çekici özelliklerinden biridir. Nitekim bu durum yönetimin babadan oğula geçemeyeceğini ya da halkın iradesi olmadan devredilemeyeceğinin göstergesidir.

 

Cumhuriyetin ilanı

Cumhuriyetin ilan edilmesi belli şartların gerçekleşmesine bağlı olduğundan dolayı aşama aşama yapılan çalışmalar ile bir temel hazırlanmıştır. Cumhuriyetin ilanından bir süre önce yani 23 Nisan 1920’de açılan meclis, yönetim şeklinde yapılacak değişikliklerin habercisi olmuştur. Meclisin açılma sebebi halkın kendini yönetecek kişileri seçebilmesine imkân vermek idi. Zaten halk için böyle bir hak tanınması cumhuriyet rejiminin özelliğidir. Ancak saltanat, cumhuriyet rejiminin tam uygulanmasını engelleyici nitelikteydi. Millî egemenlik düşüncesi gereği 1 Kasım 1922’de saltanat kaldırılmıştır. Tam bağımsızlık sağlandıktan sonra 29 Ekim 1923 tarihinde cumhuriyet Mustafa Kemal Atatürk tarafından resmen ilan edilmiştir.

Türkiye Cumhuriyeti’nin nitelikleri

Anayasamızın ikinci maddesinde belirtildiği üzere Türkiye Cumhuriyeti’nin nitelikleri şöyledir:

  • Toplum huzuru: Anayasamızda Türkiye Cumhuriyeti’nin temel nitelikleri anlatılırken ilk olarak toplum huzurundan bahsedilmiştir. Bu tesadüfi değildir. Bir toplumdaki huzur ülkenin gelişmişliğinin de sembolüdür. Günümüzde yapılan araştırmalar toplum huzuru en yüksek ülkelerin en gelişmiş ülkeler olduğunu göstermektedir. Bu nedenle anayasada da belirtildiği üzere toplumun huzuru sağlamak temek olgulardan biridir.
  • Millî dayanışma: Millî dayanışma demek, birlik ve beraberlik demektir. Ancak birlik ve beraberlik sağlanırsa devletin esenlik içinde varlığını sürdürebileceğini söylemek kesinlikle doğru bir tespit olacaktır.
  • Adalet anlayışı: Bir devlet, bünyesinde yaşayan herkese karşı adil olmak zorundadır. Adalet, devletleri ayakta tutan temel unsurlardan biri olduğu için cumhuriyetin temel nitelikleri arasında yer almaktadır.
  • İnsan haklarına saygı: Bağımsızlık her konuda sınırsız özgürlük anlamına gelmez. Millî egemenliğine sahip toplumlar eğer insan haklarına saygı duyar ve birbirinin haklarını da gözetirse o zaman gerçek hürriyeti elde etmiş olurlar.
  • Atatürk milliyetçiliğine bağlılık: Bu konuyu incelemeden önce Atatürk milliyetçiliğinin ne anlama geldiğini bilmek gerekir. Atatürk milliyetçiliği bir ulusun sadece kendi soyundan gelenleri üstün tutması demek değildir. Atatürk milliyetçiliği derin bir kavramdır. Atatürk’e göre dini, mezhebi, dili, soyu ne olursa olsun kendini Türk olarak gören herkes Türk’tür. Bu anlayışı benimseyen herkesin bu milletin faydasını gözeteceğinden dolayı Türkiye Cumhuriyeti’nin temel niteliklerinden biri de Atatürk milliyetçiliğine bağlılıktır.
  • Demokratik devlet: Demokrasi halkın kendi kendini doğrudan veya dolaylı olarak yönetebilmesini öngören yönetim biçimidir. Bu yönetim biçimi cumhuriyetin asıl amacına hizmet ettiğinden ötürü temel nitelikler arasında yer almaktadır.
  • Sosyal devlet: Devletin halktan aldığı vergiler karşılığında halkın ihtiyaçlarına yönelik hizmet vermesi sosyal devlet anlayışı kapsamındadır. Halk bağımsız yaşar ve kendini yönetenleri seçer ancak seçtikleri yöneticilerden de hizmet bekler. Devlet halkın temel ihtiyaçlarını karşılayacak imkânlar sunmakla yükümlüdür. Bu nedenle cumhuriyetin nitelikleri arasında sosyal devlet anlayışı da bulunmaktadır.
  • Hukuk devleti: Cumhuriyet rejimi için adalet temel unsurdur. İnsan haklarına saygı gösteren, temel hak ve özgürlüklerin korunduğu devlet hukuk devletidir. Hukukun var olduğu bir sistem her türlü sorunun çözümünün adil şekilde yapıldığı sistemdir. Bu nedenle cumhuriyetimizin niteliklerinden birisi de hukuk devleti olabilmektir.